|
|
قوم
صاحب کتاب ملت یهود به «قوم صاحب کتاب» (עם הספר) معروف است که نشان میدهد یهودیان همیشه در طول تاریخ بدنبال دانش اندوزی و علم و صنعت بوده اند. در سنت یهود، آموزش و پرورش از اولویت برخوردار است و یکی از مهمترین ارزشهای اجتماعی محسوب میشود- و این میراث اخلاقی و فرهنگی به کشور اسرائیل نیز انتقال یافته است. با اینهمه سیستم آموزشی اسرائیل با چالش بزرگی روبروست و ویژه گیها و مشکلات آن در واقع بازتابی از ماهیت جامعه اسرائیلی میباشد.
برای این منظور لازم بود برنامه های درسی ویژه ای برای تازه واردان ترتیب داده شود، آموزگاران و دبیران برای کار کردن با دانش آموزان مهاجر مورد تعلیم قرار گیرند، کلاسهای موقتی ویژه ای برای این گونه دانش آموزان برپا شود تا درسهائی را که در کشور پیشین به حد کافی نیاموخته اند فرا گیرند و بموازات آن زبان عبری و تاریخ یهود بخوانند و بالاخره آنکه آموزگاران و دبیرانی که از میان مهاجران تازه وارد استخدام شده اند، دوره های مخصوص بگذرانند تا با شیوه های آموزش و پرورش در اسرائیل آشنا شوند. در اسرائیل آموزش نوباوگان از نخستین سالهای زندگی آنان آغاز میشود تا بتوانند هوش و استعداد خود را پرورش دهند و با حضور در اجتماع آشنا شوند و سخن گفتن و اندیشیدن آنان تقویت گردد. با پیروی از این شیوه، بسیاری از کودکان دو ساله، و تقریبا" همه کودکانی که بین سه تا چهار سال سن دارند، در نوعی مهد کودک و یا کودکستان پذیرفته میشوند و تحت آموزش قرار میگیرند. بیشتر این مؤسسات آموزشی توسط شهرداریها اداره و تامین بودجه میشود و برخی دیگر که جنبه پرورشگاه کودکان خردسال را دارد توسط سازمانهای زنان برپا گردیده و یا جنبه خصوصی دارد و توسط افراد اداره میشود.
از آنجا که جامعه اسرائیل مختلف و متنوع است، مدارس آن نیز از تنوع زیاد برخوردار است و اقشار مختلف مذهبی و اجتماعی دارای مدارس ویژه خود هستند. ولی با آنکه برخی از پدر و مادران خرسندند از اینکه فرزند آنان به مدرسه ای میرود که با دیدگاههای دینی و سیاسی و اجتماعی آنان انطباق دارد، ولی وجود مدارسی با مرامهای مختلف موجب کاهش تماس و تاثیر گذاری متقابل در بین اقشار مختلف کشور میشود. رویهمرفته، مدارس اسرائیل را میتوان به پنج گروه تقسیم کرد، که عبارتند از: 1- مدارس ملی (ממלכתי) که اکثر دانش آموزان اسرائیل در آنجا تحصیل میکنند، 2- مدارس ملی- مذهبی (ממלכתי-דתי) که بودجه آن را دولت میدهد و گرچه روی دانش یهودیت تاکید میشود و سنتهای یهود و آداب مذهبی به میزان گسترده تدریس میگردد، ولی علوم غیرمذهبی نیز مورد توجه لازم قرار دارد. 3- مدارس مذهبی مستقل (חינוך עצמאי) که منحصرا" بر محور تدریس علوم مذهبی دور میزند و دروس غیرمذهبی در آن بسیار ضعیف است. 4- مدارس خصوصی که برنامه درسی آن را عامه والدین دانش آموزان برحسب دیدگاههای اجتماعی و سیاسی خود تعیین میکنند (مثلا" مدارس تدریس مردمسالاری) و یا براساس برنامه تحصیلی کشورهای خارجی اداره میشوند (مانند مدرسه آمریکائی). 5- مدارس عربی که به اعراب شهروند اسرائیل اختصاص دارد و زبان تدریس در آنها عربی است و دانش آموزان به فرهنگ و دین و تاریخ اقوام عرب بخوبی آشنا میشوند و کمی هم فرهنگ اسرائیلی میآموزند. دو شبکه مدارس عبری که بودجه آن از جانب دولت تامین میشود (ממלכתי, ממלכתי-דתי)، میکوشد دانش آموزان را با فرهنگ وسنن یهودی آشنا سازد، ارزشهای شهروندی را در آنها تقویت کند، میراث یهود را به آنان بیاموزاند، هوش و قدرت ارزیابی و تجزیه تحلیل را در آنان قوی سازد، و دانش آنان را گسترش بخشد.
یکی از سیاستهای کلیدی وزارت آموزش و پرورش آن است که تمام کودکان از فرصتهای آموزشی برابر برخوردار باشند و شمار دانش آموزانی که موفق به گذراندن امتحانات نهائی و گرفتن دیپلم میشوند افزایش یابد. آنچه که گفته شد، یکی از هدفهای دراز مدت وزارت آموزش و پرورش است که مستلزم کاهش شمار دانش آموزان در کلاسهای درسی و بکارگیری آموزگاران و دبیران کار ورزیده تر و اختصاص دادن بودجه های آموزشی بیشتری میباشد. بخش عمده ساعات درسی هر کلاس به برنامه تحصیلی اساسی اختصاص دارد که شامل ریاضیات، زبان، علوم، تاریخ، علوم یهودی و تربیت مدنی میباشد. در مدارس دولتی، دروس مربوط به یهودیت بعنوان بخشی از فرهنگ و میراث ملی تدریس میشود و در اعتقادات مذهبی و اجرای آئین های مذهبی دخالتی نمیکند. ولی در مدارس ملی- مذهبی، دروس بیشتری درباره یهودیت گنجانیده شده، آئین های مذهبی اجرا میشود و نیایش روزانه برگزار میگردد و اصول مذهبی رعایت میشود. برای آنکه دانش آموزان اسرائیل بتوانند با جامعه خود آشنا شوند، هر سال یک موضوع ملی دربرنامه تحصیلی مدارس گنجانیده میشود تا دانش آموزان بتوانند بطور عمقی و گسترده با آن آشنا شوند. برخی از موضوعهائی که در سالهای اخیر مورد تدریس قرار گرفته عبارتند از: ارزشهای دموکراسی و مردمسالاری، اهمیت زبان عبری، مهاجرت به اسرائیل و مهاجران تازه وارد، اهمیت اورشلیم و سابقه تاریخی آن، اهمیت برقراری صلح، صنایع و موضوعهای دیگر. در بسیاری از مدارس متوسطه اسرائیل، برنامه های درسی شامل تدریس زبانهای خارجی، علوم و دانشهای انسانی و اجتماعی است تا فارغ التحصیلان بتوانند خود را برای آموزش عالی و تحصیلات دانشگاهی آماده سازند. برنامه درسی برخی از دبیرستانهای اسرائیل به نحوی تنظیم گردیده که دانش آموزان با گذراندن امتحانات نهائی بتوانند دیپلم کامل بگیرند و یا گواهینامه حرفه ای دریافت کنند. این نوع دبیرستانها از جمله شامل موارد زیر است:
- مدارس کشاورزی که معمولا" شبانه روزی است، در کنار برنامه تحصیلی عادی، شامل درسهائی نیز در امور کشاورزی میباشد. - مدارس نظامی که در آن افسران آینده در حرفه های مختلف تربیت میشوند و یا تکنیسین ها در رشته هائی که مورد نیاز ارتش اسرائیل است آموزش میگیرند. - مدارس شرعی (ישיבה- یشیوا) که در آن امور دینی همراه با اطلاعات عمومی و حرفه ای و فنی به دانش آموزان آموخته میشود - و بالاخره یک سلسله مدارس دیگر که در آنها انواع حرفه ها از کتابداری تا مکانیک و از الکترونیک تا هتلداری و غیره تدریس میگردد. علاوه بر اینها، مدارس ویژه ای برای نوجوانانی وجود دارد که از تحصیل باز ایستاده اند و باید حرفه ای بیاموزند و بعنوان شاگرد صنعتی یا حرفه ای بکار بپردازند. این گونه مدارس توسط وزارت کار اداره میشود و وابسته به شبکه های مدارس حرفه ای کشور میباشد. دوره تحصیل در این مدارس بین سه تا چهار سال است و دانش آموزان آن برخی مواد درسی را فرا میگیرند و همزمان، در رشته ای که انتخاب کرده اند به فراگرفتن کار عملی میپردازند. این آموزشگاهها، از جمله شامل مدارس سلمانی و آشپزی، تا مکانیک و ماشین نویسی کامپیوتری میباشد. |
