|
|
مهمترین شهر تاریخی شهر اورشلیم سه هزار سال پیش به دستور حضرت داود (דוד המלך) پادشاه یهود بنا نهاده شد و فرزند وی حضرت سلیمان (שלמה המלך) خانه خدا (בית המקדש- بیت المقدس) نیایشگاه مرکزی یهودیان را به روی تپه ای در وسط آنجا برپا ساخت. بیت المقدس که به روی تپۀ صیون (ציוןZion-) برپا گردید (و از همین جا واژه صیونیسم Zionism در عصر معاصر ساخته شده) مظهر استقلال و سیادت ملی یهودیان بود و هنگامی که اشغالگران خارجی بیت المقدس را ویران کردند، در واقع حکومت مستقل یهود را از میان برداشتند. اورشلیم نه تنها خاستگاه دین یهود است، بلکه حضرت مسیح نیز در این شهر به تبلیغ اندیشه های خود می پرداخت و حضرت محمد نیز نخست اورشلیم را به عنوان قبله گاه مسلمانان تعیین کرد، ولی پس از چندی ترجیح داد قبله را به مکه منتقل کند. از این رو اغراق آمیز نخواهد بود اگر گفته شود که دو سوم از جمعیت جهان نسبت به شهر اورشلیم دارای احساسات ویژه هستند. اشغالگران خارجی، همیشه برای آنکه بتوانند سیادت و قدرت یهود را پایمال کنند، نخست درصدد تسخیر اورشلیم برمی آمدند. امروز اورشلیم نه تنها کانون ایمان و دین یهود است، بلکه مرکز و مظهر سیادت و حق حاکمیت ملت اسرائیل نیز محسوب میشود و شخصیت های سیاسی کشور، همگان بر ضرورت حفظ یکپارچگی اورشلیم تأکید می گذارند.
در داخل حصار شهر (که اورشلیم شرقی نامیده میشود) چهار محله وجود دارد که یکی از آنها متعلق به اعراب مسلمان، دیگری متعلق به مسیحیان و سومی یهودی نشین بوده است. در کنار محله یهودیان، محله کوچکی نیز به ارامنه اختصاص دارد که دارای کلیسا و صومعه نیز میباشد. گفتیم که اورشلیم (شهر صلح) سه هزار سال پیش به دستور حضرت داود بنا شد. ولی در سال 586 قبل از میلاد سپاهیان امپراطوری بابل به سرزمین یهود حمله بردند و اورشلیم را به تصرف درآوردند و بیت المقدس یهود را ویران کردند. کورش بزرگ پادشاه دادگستر ایران امپراطوری بابل راشکست داد و در سال 457 قبل از میلاد به یهودیانی که در اسارت بابل می زیستند اجازه داد به سرزمین پدری خود باز گردند و بیت المقدس یهود را دوباره بنا کنند. «کورش کبیر» نه تنها وسائل مذهبی بیت المقدس را که به غارت رفته بود به یهودیان بازگرداند، بلکه کمک مالی نیز در اختیار آنان گذاشت تا نیایشگاه بزرگ و مظهر سیاست و حاکمیت خود را بازسازی کنند. در طول تاریخ سه هزار ساله، اورشلیم به تصرف ارتش های متعددی درآمد و بارها ویران گردید. پس از سپاهیان بابل، ارتش اسکندر مقدونی به این سرزمین حمله برد و چند صد سال پس از آنان، رومیان بر این سرزمین مسلط شدند . هنگام ظهور حضرت مسیح ، اورشلیم در تصرف سپاهیان روم بود که از فعالیت مذهبی وی ناخرسند بوده و او را به صلیب کشیدند. در سال 69 میلادی تیتوس امپراطور روم دستور محاصره اورشلیم را صادر کرد و بیت المقدس یهود را ویران ساخت (این حادثه همانند ویرانی بیت المقدس اول در روز نهم ماه عبری آو אב روی داد). از ویرانه های معبد مقدس، تنها دیواری باقی مانده که «دیوار شرقی» (כותל המערבי) نامیده میشود و از آنجا که در طول تاریخ زیارتگاه یهودیانی بوده که در سوگ از دست رفتن استقلال یهود در کنار آن اشک می ریختند، به «دیوار ندبه» معروف شده است. در سال 132 میلادی، یک یهودی مبارز به نام برکوخبا (בר-כוכבא) که خود را رهبر یهودیان منطقه شمالی گالیل (גליל) خوانده بود علیه سپاهیان روم فرمان شورش صادر کرد. رومیان برای سرکوب این شورش هزاران نفر یهودی را به قتل رساندند. با برروی کار آمدن امپراطوری بیزانس، شهر اورشلیم دوباره رونق یافت و کلیساهای متعددی در آن ساخته شد. ولی در سال 638 – یعنی چند سالی پس از ظهور حضرت محمد - اورشلیم مورد حمله اعراب قرار گرفت و آنان بدون خونریزی، این شهر را از دست مسیحیان بیرون آوردند و آئین دینی خود را در آنجا حکمفرما ساختند- ولی یهودیان به اقامت خود در شهر و پای بندی به آئین خویش ادامه دادند.
با انتقال مرکز خلاقت اسلامی به بغداد، اوضاع سیاسی و اقتصادی اورشلیم رو به نزول گذاشت- ولی همچنان مقام خود را بعنوان زیارتگاه یهودیان، مسیحیان و مسلمانان حفظ کرد. جنگ های صلیبی در سال 1095 موجب گردید که گروهی سپاهیان متعصب مسیحی که از اروپا آمده بودند، اورشلیم را تسخیر کردند و حاکمان عرب را مغلوب ساختند.
اورشلیم و سراسر خاک اسرائیل مدت چهار صد سال در تصرف سلطان عثمانی بود که خود را خلیفه مسلمانان میدانست. در این سال ها بسیاری از یهودیانی که از اسپانیا اخراج شده بودند در سرزمین های تحت تسلط امپراطوری عثمانی و از جمله اورشلیم مستقر شدند و در قرن هیجدهم نیز هزاران یهودی از سرزمین لیتوانی به این خاک آمدند و یهودیان در سال 1860 نخستین محله خود را در خارج از حصار اورشلیم باستانی برپا ساختند. یهودیان به تدریج محله های متعددی در خارج از حصار شهر بنا کردند که اکثر آنها هنوز پابرجاست و یادآور تاریخ این شهر و یهودیان ساکن آن میباشد. یک محله توسط یهودیان ایرانی و یک محله با کمک یهودیانی که از بخارا آمده بودند بنا گردید که شمار قابل ملاحظه ای از خانه های آن هنوز وجود دارد. در پایان جنگ جهانی اول قیمومت سرزمین اسرائیل به بریتانیا سپرده شد و انگلیسی ها اورشلیم را به عنوان مرکز حکومتی خود در این ناحیه تعیین کردند. یهودیان در سال 1918 سنگ بنای نخستین دانشگاه یهودی جهان را با نام دانشگاه عبری اورشلیم (האוניברסיטה העברית בירושלים) نهادند و در کنار آن بیمارستان معروف هداسا (הדסה) را بنا کردند. در جریان جنگ استقلال اسرائیل، شرق اورشلیم به تصرف ارتش اردن درآمد و از غرب اورشلیم جدا شد و بین دو بخش شهر دیوارهای بلند برپا گردید و سربازان اردنی در شرق شهر، در برابر سربازان اسرائیلی در بخش غربی آن موضع گرفتند. این وضع تا آغاز جنگ شش روزه در ژوئن سال 1967 ادامه یافت و پس از آنکه ارتش اردن شکست خورد و عقب نشینی کرد، دو بخش اورشلیم دوباره یکپارچه گردید و دولت اسرائیل با تصویب قانون ویژه در «کنست» (پارلمان) به این وحدت دوباره جنبه قانونی داد. اعراب شرق اورشلیم از همه حقوق شهروندی برخوردار شدند- ولی از آنجا که تابعیت اسرائیل بر آنان تحمیل نگردیده، حق شرکت در انتخابات پارلمانی اسرائیلی را ندارند- ولی میتوانندآزادانه در انتخابات شهرداری شرکت کنند.
در سالهای اخیر بر زیبائی های اورشلیم افزوده شده و ساختمانهای مدرن بنا گردیده و برخی ساختمانهای قدیمی نو سازی و یا بازسازی شده است.
اورشلیم نه تنها پایتخت اسرائیل و مرکز حکومتی آن است، بلکه دارای موسسات و نهادهای فرهنگی و علمی و اجتماعی متعددی میباشد. گرچه بسیاری از کشورهای جهان به علل سیاسی اورشلیم را به عنوان پایتخت اسرائیل به رسمیت نمی شناسند، ولی موقعیت سیاسی اورشلیم عملا" تحکیم شده و این واقعیت را بسیاری از کشورها به طور عملی پذیرفته اند. مقر ریاست جمهوری اسرائیل، پارلمان کشور (כנסת- کنست) ، اقامتگاه نخست وزیر، موزه ملی اسرائیل و بسیاری از نهادهای مهم و مرکزی دیگر نیز در اورشلیم قرار دارد و دانشگاه عبری اورشلیم معروف ترین و پر اهمیت ترین دانشگاه اسرائیل محسوب میشود.
در سالهای اخیر با افزایش جمعیت اورشلیم، بر شمار اماکن تفریحی و گردشگاههای آن نیز افزوده شده است. در این سالها تعداد زیادی رستوران، کافه، بار، موزه، باشگاه و تفریحگاه به شهر افزوده شده و شهرداری گردشگاههائی برای عموم برپا ساخته است. یکی از اماکن مهم اورشلیم موزه «ید و شم» (יד ושם) است که در آن آثار جنایات آلمان نازی نگاهداری میشود و دیدن آن بسیار تکان دهنده است. آرامگاه بنیامین زئب هرتسل (בנימין זאב הרצל) بنیانگذار کشور یهود در اورشلیم قرار دارد و در فاصله کمی از آن آرامگاه زنده نام یتسحاک رابین (יצחק רבין) نخست وزیر مقتول، و در کنار آن آرامگاه نظامی اورشلیم قرار گرفته است. مکانی که گفته میشود آرامگاه حضرت داود (דוד המלך) است یکی از زیارتگاههای یهودیان محسوب میشود. در موزه ملی اسرائیل می توان طومارهای بسیار قدیمی مذهبی را مشاهده کرد که اهمیت جهانی دارد. در سالهای اخیر ساختمان جدید شهرداری در مرکز اورشلیم برپا شده که سبک معماری ویژه، جلوه خاصی به آن بخشیده است. برای گردشگران غربی، دیدن بازار میوه و سبزی اورشلیم به نام مخنه یهودا (מחנה יהודה) جذابیت خاصی دارد. در محله قدیمی اورشلیم که یهودیان ارتدکس اروپائی تبار در آن زندگی می کنند (محله مئآ شعاریم –מאה שערים یا صد دروازه) می توان یهودیانی را مشاهده کرد که با رداهای بلند قرن نوزدهم اروپائی شرقی در رفت و آمد هستند. بزرگترین مرکز درمانی و پزشکی اسرائیل به نام بیمارستان هداسا (הדסה) در اورشلیم قرار دارد. اورشلیم با بناهای سنگی خود، از هر نظر در جهان بی نظیر است. |
